Åžeytanın insanı sürüklemek istediÄŸi nihâî nokta, îmansızlık, yani küfürdür. Demek ki, dâimâ Allâh’a ÅŸükür hâlinde olmak, bütün nîmetlerin O’nun lûtuf ve ihsânı olduÄŸunu îtiraf etmek, O’nun lûtfettiÄŸi nîmetlerin kadrini bilip onları hayra kullanmak, Cenâb-ı Hakk’ı râzı edip ÅŸeytanı kahreden bir kulluk tezâhürüdür.

Åžükür ehli bir kula, yalnız nîmetlerin kadrini bilmek yetmez. Åžükür, nîmetlerin asıl sahibini tanımak ve O’na kullukta bulunmaktır. Yani nîmetler, tefekkür ufkunu geniÅŸleterek kulu Rabbine sevk etmeli, bu vesîleyle kalpler de muhabbet ve mârifetullâh’a istikâmetlenmelidir.

Bizlere çok kıymetli bir hediye gönderen zâtı unutarak, sadece hediyeyi getiren kiÅŸiye teÅŸekkürle iktifâ etmemiz, ne kadar tuhaf ve yanlış ise; nîmetleri bize ulaÅŸtıran sebeplere baÄŸlanıp asıl müsebbibi, rızka takılıp Rezzâk’ı unutmak da, o kadar büyük bir nankörlüktür. Ä°nsan için, nîmetlerin gerçek sahibini, yani Allah Teâlâ’yı unutmak kadar büyük bir ayıp ve kayıp tasavvur olunamaz.

Ä°nsaf ve iz’an sahibi her insan, kendisine bir bardak su ikrâm edene bile teÅŸekkürü bir vicdan borcu addeder. Fırsat düÅŸtüÄŸünde o ÅŸahsın iyiliÄŸine muâdil bir iyilikle karşılık verir. Hâl böyleyken insanoÄŸlunun, bütün nîmetlerin asıl ikrâm edeni olan Rabbine karşı alık ve abus kalması; akıl, iz’an ve vicdan dışıdır.

Zerreden kürreye kadar bütün bir kâinat ve onda meydana gelen her türlü hâdise, okuyabilen gönüller için muazzam bir ibret ve hikmet dîvânıdır. Ä°lâhî bir imtihan dershânesi olan bu hayattaki asıl tahsil de, bu dîvânı gönül gözüyle okuyabilmektir. Zira Åžeyh Sâdî-i Åžîrâzî’nin dediÄŸi gibi:

“Akıl sahipleri nazarında yeÅŸil aÄŸaçların her bir yaprağı mârifetullah için bir dîvandır. Gâfiller için ise bütün aÄŸaçlar bir yaprak bile deÄŸildir.”